BLOG GARDDIO BETHAN GWANAS

Ia, llanast. Dwi’m yn siwr be oedd enw’r planhigyn yma, ond math o glust eliffant oedd o. Dyna enw fy mam ar blanhigion felna beth bynnag. Ac yn y ty mae o wedi bod erioed, nid tu allan. Mi ddigwyddodd hyn yn ystod y cyfnod oer ‘na ryw bythefnos yn ôl. Roedd o ar sil ffenest y porch – mae’r ffenest yn wydr dwbl ac mae na wres i fod dan y llechi. Dyma’r ffenest i chi, ac am ryw reswm dydi’r staenaiu coch ar y silff llechen ddim i’w gweld. Ond credwch chi fi, mae’n edrych fel tase’r planhigyn ma wedi gwaedu dros bob man:

Drws nesa i fy sgwarnog. Falle y dylwn i fod wedi cynnau’r gannwyll. O wel, Rhy hwyr rwan.

Mae o’n edrych yn gelain, ond dwi’m isio ei daflu o; roedd o’n chwip o blanhigyn smart, ga drapia! Dail gwyrdd a choch hyfryd iawn. Tybed ddaw o’n ôl yn fyw os wnai jest gadael llonydd iddo fo tan y gwanwyn? Neu a ddylwn i wneud rhywbeth iddo fo? Mae’n siwr bod y gwraidd yn iawn tydi? Os na chlywa i’n wahanol gan unrhyw un, ei adael ar y silff wna i -  a gweddio.

Dydi’r holboellia coriecia ddim wedi marw eto ond dydi o’m yn edrych yn hapus iawn. Gai lun o hwnnw i chi eto. Ac mae’r sbrowts yn dal fel marblis – llai na marblis!

Ond dwi’n dal i fwynhau’r eira. Gawson ni gawod drom nos Sadwrn fan hyn, a dyma be fu Robin a finna’n ei wneud ar ôl cinio dydd Sul. Pengwin eira yn lle dyn eira. Ac mae o’n ddigon o sioe tydi? Ond mae’n siwr ei fod o wedi toddi erbyn heddiw. Neu wedi colli ei bîg o leia. Vocab/geirfa: llanast – a mess; planhigyn – plant; edrych yn gelain- looks dead; gadael llonydd iddo fo-leave it be; y gwanwyn – spring.

Y pengwin eira

Tydw i’n byw mewn ardal wirioneddol hyfryd? Mae fan hyn rhyw 4-5 milltir uwch ben Ffrwd y Gwyllt fel yr heda’r frân am y Rhobell. Mynydd ydi’r Rhobell gyda llaw. Un da i gerddwyr hefyd – welwch chi neb arall yno!

Ia, dwi’n gwybod, roedd pob man yn edrych yn ddel yn yr eira. Ond mae rhai mannau yn ddelach na’i gilydd! Er bod bywyd yn haws rwan bod y stwff gwyn wedi mynd, gallu gyrru i bob man yn ddidrafferth ac ati, dwi’n gweld ei golli o’n arw. Dwi newydd roi’r slej i gadw yn y sied a theimlo reit drist. Gai ei ddefnyddio fo eto eleni tybed? Ew, ges i hwyl efo fo. Ar y llethr yn y cae drws nesa, ac yn Gwanas efo Meg a Robin – a fan hyn, pan es i am dro efo ffrindiau a slejo’r rhan fwya o’r ffordd adre i lawr y ffordd fach gul oedd yn eira hyfryd, sglefriog! Ro’n i’n defnyddio fy ffon gerdded fel math o ‘rudder’ a brêc – hwyl garw!

Ond doedd yr adar ddim yn rhy hoff o’r eira nagoedden? Bron nad o’n i’n cael fy mygio gan y ddau robin goch yma bob tro yr awn i allan. Ac ro’n i wedi rhedeg allan o gnau a hadau a methu mynd i’r dre i brynu mwy. Wel, a deud y gwir, mi wnes i lwyddo i fynd i’r dre fwy nag unwaith yn ystod y cyfnod eira, ond ro’n i wastad yn anghofio prynu dim i’r adar. A dyna pam ro’n i’n torri’r rheolau ac yn rhoi crystion iddyn nhw. Roedd o’n well na dim byd o gwbl yndoedd?

Ond ro’n i’n teimlo’n ofnadwy wrth agor cyrtens fy llofft bob bore- llwyth o adar bach llwglyd yn aros yn eiddgar amdanai – a’r ddau robin goch ar stepen y drws hyd yn oed. Felly mi wnes i archebu sach o hadau a ‘mealworms’ a pheli braster gan yr RSPB. Daeth y fan â’r cwbl o fewn deuddydd ac ers hynny, mae adar Ffrwd y Gwyllt yn pesgi, bobol bach.

Mi fyswn i’n cynnwys llun agos ohonyn nhw efo’r camera newydd ond dwi’n dal i drio’i ddallt o …

Geirfa/vocab:

ardal wirioneddol hyfryd – truly beautiful area

dwi’n gweld ei golli o’n arw – I miss it a lot

robin goch – robin

rhedeg allan o – run out of

hadau – seeds

Dyma sut roedd Ffrwd y Gwyllt yn edrych bore ma pan es i a Del am dro. A gan ei bod hi wedi bod yn bwrw eira’n drwm eto heno, mae na o leia dwy fodfedd arall yma rwan. A dwi wrth fy modd efo’r eira. Wrth gwrs, dwi’n ddigon lwcus i fyw ar ochr y ffordd fawr felly dim ond mater o rawio chydig ydi hi i fedru mynd i’r dre i nôl llaeth. Neu yn fy achos i, i Gwanas i slejio efo Meg a Robin. Argol, gawson ni hwyl! Ond dwi’n meddwl y bydd gen i gleisiau ar fy mhen ôl ar ôl mynd tin dros ben ar ôl taro carreg neu lwmp anarferol o fawr o faw gwartheg. Ond mi ai eto fory os gai hanner cyfle.

Sori, ond pwy sydd isio garddio (na gweithio) pan mae na slejio i’w wneud?! Iawn, dwi’n poeni braidd am fy holboellia coriecia, dwi’m wedi rhoi unrhyw beth drosto fo i’w arbed rhag y tywydd oer ma. Ond duw, mae’n edrych reit iach hyd yma. Ac mae’n siwr y dylwn i fod wedi codi fy mitrwt a moron erbyn hyn. Ond mae’r sbrowts yn dal yn llai na marblis felly doedd na fawr o bwynt. Falle y tyfan nhw ar ôl yr eira ma!

Mae hi’n benblwydd arna i toc gyda llaw ( ia, gewch chi yrru cardiau, dim problem, anrhegion hefyd os leciwch chi, dwi’n mwynhau chydig o sylw, hyd yn oed os ydw i’n mynd yn hen) a dwi wedi penderfynu gwario arnaf fi’n hun. Dwi newydd archebu camera go iawn. Nid un bach sy’n ffitio’n fy mhoced fatha hwn, ond un mawr, efo lens, a’r enw Nikon yn fawr arno fo. Ro’n i mor genfigennus o luniau Mei Williams oedd yn Nigeria efo fi. Roedd gen i luniau ocê o bobl Gbara, ond mae ei luniau o’n ffantastic! Ia, dwi’n gwybod, mae o’n digwydd bod yn chwip o ffotograffydd hefyd, ond mae camera fel yna yn help! Felly cyn bo hir, gewn ni weld os fyddwch chi’n gallu deud y gwahaniaeth yn fy lluniau i. A chofiwch wylio’r ddwy raglen ‘Gwanas i Gbara’ ar Ionawr 13 a 20.

A dyma lun arall o’r cae uwch ben y ty:

VOCAB/GEIRFA: eira – snow; cleisiau- bruises; fy mhen ôl – my posterior/bum; poeni- worry; edrych reit iach – looks quite healthy; penblwydd – birthday. And remember to watch ‘Gwanas i Gbara’ on Jan 13 & 20.

Wel, dwi’m wedi garddio o gwbl dros yr wyl. Roedd hi unai’n rhy wlyb neu’n rhy oer neu’n rhy braf. Os oedd hi’n braf, roedd yn well gen i fynd am dro i’r bryniau. Os yn wlyb neu’n oer, swatio yn y ty amdani ynde, yn gwylio rhyw rom-com fach ddiniwed neu DVD. O ia, mi ges i gip ar ffilm Rwsieg ar Film 4 rai wythnosau’n ôl – 9th Company. Dwi ddim yn un am ffilmiau rhyfel fel arfer, ond mi gydiodd hon ynof fi. Ond roedd hi mlaen yn hwyr a finne’n cysgu a byth wedi cael Sky+ (does na’m special offers i bobl sengl sydd ddim angen multiroom ac yn tanysgrifio i Sky yn barod, damia nhw) felly bu’n rhaid i mi ei gadael ar ei hanner a mynd i ngwely. Ond nes i brynu’r DVD!

Setlo i’w gwylio hi y noson o’r blaen – a ga fflamia, mae’r is-deitlau’n rhy isel a ddim yn dangos ar fy sgrin i – dim ond ambell linell bob hyn a hyn. AAAA! Ond mi wnes i ddal ati. Mae’r actio mor dda, mae ganddoch chi syniad golew be sy’n mynd ymlaen. Dwi’n ei hargymell hi 100%. Wedi ei seilio ar ddigwyddiadau go iawn yn Afghanistan yn 1988. Ac mi wnes i benderfynu ei gwylio hi am mod i wedi cyfarfod milwyr Rwsieg tra’n teithio drwy Siberia efo Ar y Lein – a gweld un cadfridog oedd yn greithiau i gyd ar ôl brwydro’n erbyn yr Afhganiaid. Mi gafodd y Rwsiaid brofiadau erchyll allan yna. Amserol iawn tydi?

Wps. Dwi fod i flogio am arddio tydw? O ia, y sied eco a’r llygod mawr … am fod gen i larwm tân oedd wedi dechre bibian bopb 40 eiliad ( a finne methu cofio lle rois i’r llyfryn cyfarwyddiadau) mi rois i’r bali peth yn y sied am ei fod o’n mynd ar fy nerfau i. Mae o’n dal i fibian yn fanno. A wyddoch chi be? Dwi’n meddwl ei fod o’n cadw’r llygod draw! Ieeee! Ond nid cyn i’r bygars gnoi twll yn fy hamoc i. Mae isio gras. A pheiriant gwnio.

I LOVED A RUSSIAN FILM CALLED ‘9TH COMPANY’ – BASED ON REAL EVENTS. 1988 AFGHANISTAN. AMAZING STUFF.

AND A FAULTY FIRE ALARM WHICH WAS GETTING ON MY NERVES IS NOW IN THE SHED AND SEEMS TO BE KEEPING THE RATS AWAY!

Ydach chi’n cofio’r eitem mefus? Ges i ddau bot pwrpasol i’w tyfu’n iawn a’u llenwi efo planhigion del, iach, a gosod tiwb yn y pot er mwyn eu dyfrio’n iawn a phob dim. Rhyw fis yn ôl, mi rois i’r potiau yn fy sied eco er mwyn gwneud yn siwr na fyddai’r rhew yn eu lladd nhw dros y gaeaf. A’r diwrnod o’r blaen, mi agorais ddrws y sied i weld hyn:

Ia, pridd dros y lle i gyd – a llwyth o faw llygod mawr. NAAAAAA!

O sbio’n agosach, roedd canol un pot wedi ei wagu’n llwyr a phob un planhigyn oedd ynddo fo wedi ei sglaffio’n ddim.

Dydi’r llun ddim yn dangos hynny’n glir – ond mi fedrwch chi weld nad oes unrhyw fath o wyrddni ar ôl yn y pot ar y chwith. Dim yw dim. Trio gwneud nyth yn y pot oedden nhw am wn i. Mi ddois o hyd i’r nyth yn nes ymlaen yn un o’r drorsus yn y cwpwrdd dal bob dim – ac mi wnes i ei chwalu wrth reswm. Yn y cyfamser, roedd Del yn mynd yn boncyrs yn snwffian drwy’r sied yn chwilio am y dihirod blewog, hyll, afiach, annifyr.

Rwan, be ddylwn i ei wneud am y llygod mawr ma? Maen nhw’n fy ngyrru i’n hurt. Y bin compost ddenodd nhw gynta, ac mi ges i wared o’r pla hwnnw efo gwenwyn. Ond maen nhw wedi dod yn ôl – ac os ydyn nhw’n nythu, maen nhw’n mynd i baru a chael llwyth o fabis. Mae’n siwr bod y ffrwd yn eu denu nhw ond does na’m byd fedra i wneud am honno. Mae ganddon ni gyfarfod Byw yn yr Ardd fore Gwener i drafod eitemau 2010 a gawn ni weld os fydd ’sut i ddelio efo llygod mawr’ yn un ohonyn nhw!

Yn y cyfamser, os oes gan rywun dips, dwi’n barod i wrando. RWAN!

Mae’n parti Dolig ni yr wythnos yma hefyd, felly beryg y bydd gen i gur pen o fath arall toc.

Do, dwi wedi defnyddio’r llun yma unwaith yn barod, ond mae o mor addas i ddymuno Nadolig Llawen (di-lygod mawr) i chi.

Hwyl!

Mae arna i ofn mod i wedi gorfod gyrru’r camera i gael ei drwsio felly dwi methu cymryd lluniau o’r hyn dwi wedi bod yn ei wneud yn yr ardd yn ddiweddar. Plannu tiwlips yn un peth, a dwi’n pasa plannu nionod toc – pan fydd y bali glaw ma wedi stopio rhywfaint. Iechyd, dwi’n colli haul a gwres Nigeria rwan. Er gwaetha’r mosgitos!

Ta waeth, eitem arall welwch chi ar y rhaglen Dolig (Rhagfyr 21) ydi rhandir Eirian a Richard Jones yn Rhandir Rhydypenau y Rhath. Mi fues i yno yn yr haf, cofio? Ac mi ddywedon nhw eu bod nhw am drio tyfu pob llysieuyn fyddai ar y bwrdd cinio Nadolig eu hunain. Aeth Russell a finna’n ôl yno fis Tachwedd i weld sut siâp oedd arnyn nhw.

Wel, mi fydd raid i chi wylio’r rhaglen i weld faint o obaith sydd ganddyn nhw, ond … doedd popeth ddim wedi bod yn hynci dori o bell ffordd! Mi fu Russ yn eu cynghori ar sut i ddelio efo’r gwahanol broblemau tro nesa, ond chlywes i fawr o’r sgwrs honno achos mi fu’n rhaid i mi fod yn ‘Anti Bethan’ a mynd â’r plant – Owain, Elen a Rhodri – am dro iddyn nhw gael llonydd a thawelwch! Dyma lun o Owain ac Elen yn yr haf: Maen nhw’n gymeriadau a deud y lleia! Ond ges i hwyl garw yn hel dail efo nhw – tip Russell ar gyfer cadw eich llysiau yn hapus dros y gaea – rhoi trwch o ddail neu redyn drostyn nhw.

Dwi’n siwr y bydd cinio Dolig y Jonesiaid yn fendigedig yn y diwedd – hyd yn oed os fydd y sbrowts fymryn yn fychan. Ond maen nhw’n well na fy rhai i – mae’r pethau hynny’n feicrosgopig. Ond dwi’m wedi rhoi llawer o sylw iddyn nhw, rhaid cyfadde. Maen nhw’n cael ‘feed’ o hylif y ty pryfed genwair/mwydy yn gyson gen i ond mae’n siwr bod yr holl law ma wedi gwanhau ei effaith o.

O wel. Rhyw 3 wythnos i fynd …

Naddo, dwi’m wedi rhoi trimings Dolig i fyny yn hurt o gynnar; fydda i’m yn gwneud hynny tan o leia yr ail wythnos o fis Rhagfyr. Ffilmio rhifyn y Nadolig o Byw yn yr Ardd oedden ni, a Rhian Williams, un o’r ymchwilwyr ddoth â’r goeden ac ati efo hi. Gawson ni dipyn o hwyl yn gosod pob dim mae’n rhaid i mi ddeud, ac mae’r goeden ffug ma’n edrych yn rhyfeddol tydi? Biti am y teledu ond dyna fo. Mi brynai un newydd ryw ben – un du. Mae hwn fel rhywbeth allan o’r gofod.

Anaml fydd Russell, Sioned a fi efo’n gilydd o flaen y camera – dim ond unwaith y flwyddyn a deud y gwir! Ond roedd Sioned yn dod a gosodiad hyfryd i mi – dyma fo:

Mae’r rhosod wedi marw bellach, ond mi fedrai roi rhai newydd yn eu lle nhw yn nes at yr achos. A dyma Sioned yn esgus yfed peth o fy gin eirin surion i – roedd hi’n gyrru.

Ond dydi Russell ddim yn gyrru byth, felly roedd o’n hapus dros ben! A dyma fo wedi dod a chacen i’r adar yn anrheg i mi. Gareth Bonello wnaeth hi a deud y gwir ac mi gewch chi weld y broses ar y rhaglen. Mae hi’n werth ei gwneud achos aeth fy adar hi’n ‘nyts’ amdani … ( sori…)

Am 8.25 ar nos Lun Rhagfyr 21 y bydd y rhaglen gyda llaw, felly cofiwch wylio. Dwi’m wedi ei gweld hi eto fy hun, ond maen nhw’n deud ei bod hi’n llawn dop a hynod hwyliog.

Hwyliog oedden ni efo’r holl gin ‘na hefyd. Hwyl am y tro!

Wel, go brin bod na lawer o goed fel hyn â dail ar ôl wedi’r gwynt a glaw mwya ofnadwy ma. Ro’n i’n gyrru lawr i Abertawe nos Fercher gyda llaw – lwcus bod gen i gampafan (uchel) bellach ac nid golff – neu fyswn i byth wedi cyrraedd drwy’r holl ddwr na!

Beth bynnag, un o’r golygfeydd hyfryd yng Ngerddi Bodnant oedd y goeden yma. Mi fuon ni’n ffilmio darn hydrefol yno ar gyfer cyfres flwyddyn nesa (oes, mae na un arall – 20 rhaglen!) rhyw bythefnos yn ôl. Er mawr gywilydd i mi, fum i rioed yno o’r blaen. Wel, os oes gen i bnawn rhydd, tueddu i fynd am dro efo’r ci fydda i, a does na fawr o’r gerddi ma yn caniatau cwn nagoes? Dwi’n dallt pam wrth reswm, ond eto … os ydi ci yn bihafio, a’r perchennog yn cario bag baw, dwi’m yn gweld pam lai. Ond dyna fo.

Dyma’r plasdy ei hun: Lle crand iawn. Ond dydan ni’m yn cael gweld tu mewn. Chwarae teg, mae isio mynedd gadael i’r cyhoedd drampio drwy eich gardd chi heb sôn am fusnesa yn y ty, does.

Elfed Williams o Langaffo oedd yno efo fi. Mi fuodd Sioned yn gwneud eitem efo fo yn ei gartref dros yr haf – mae ganddo fo ardd anhygoel ac mae o’n wybodus tu hwnt am bob mathau o goed a phlanhigion. Mae o hyd yn oed wedi creu laburnum arch ( neu fwa tresi aur) fel un Bodnant yn ei ardd o.  A do, dwi wedi cael côt newydd – wedi penderfynu bod pinc yn edrych yn llawer gwell na’r bali peth brown na pan dwi’n mynd rownd gerddi!

Mi gawson ni dipyn o hwyl yn crwydro Bodnant er gwaetha’r glaw a’r ffaith bod y gwynt wedi chwythu cryn dipyn o’r dail i bob man a’r aflwydd pethe hwfro dail yn gneud swn mwya diawchedig ar hyd y lle. Be sydd o’i le efo cribin dwch? Ond roedd na olygfeydd hyfryd yno er hynny.

Os na fuoch chi yno erioed, ewch yno ar bob cyfri, a’ch camera efo chi. Mae’n fendigedig, ac yn hawdd dod o hyd iddo, rhwng Llanrwst a Llandudno. Mi fysa’n well fyth tasen nhw’n caniatau cwn wrth gwrs…

O, a sôn am gamera, dwi’m yn siwr faint o luniau welwch chi ar y blog ma am sbel. Mae f’un i wedi cael cnoc ac angen ei drwsio. Dyna be dwi’n ei gael am ei gadw yn fy mhoced.

Ro’n i braidd yn hwyr yn meddwl am wneud gin eirin tagu (neu surion neu sloes) eleni. Roedd yr eirin yn edrych yn eitha pathetic yn ochrau Rhydymain, felly aeth Meg a fi am dro ar ein beics  i Dir Stent, tir comin wrth ymyl Tabor, uwch ben Dolgellau. Ac oedd, roedd na ddigon o wrychoedd yn llawn eirin yn fanno.

Ond pan aeth Buck a fi yno i ffilmio, roedd na rywun wedi bod yno o’n blaenau ni! Ond roedd na ddigon ar ôl i wneud potel neu ddwy. Fel arfer, mi fydda i’n eu rhoi yn syth yn y rhewgell, achos maen nhw’n deud bod angen iddyn nhw rewi cyn gallu gwneud gin da. Ac wedyn fydda i’m yn trafferthu eu pigo nhw wedyn. Ond roedd Buck yn daer bod angen gwneud hynny. Ac roedd ganddo fo riset oedd ddim yn defnyddio siwgr, dim ond almond essence! Do’n i ddim yn siwr o gwbl am hynny, ond mi wnaethon ni gyfaddawdu a gwneud un efo fy riset i, ac un efo rhyw hanner ei riset o. Dyma lun ohonon ni’n cega …

Wel, a chwerthin lot hefyd. Ond mae arna i ofn mod i wedi drysu efo fy riset i braidd, a beryg mod i wedi rhoi gormod o siwgr mewn un o’r poteli – yr un wnaethon ni ei ffilmio wrth gwrs … 4oz o siwgr i botel litre o gin ydi o i fod, nid potel 70cl. Ac un efo o leia 6oz o eirin ynddi.  A gawn ni weld sut flas fydd ar yr un efo almond essence ynddi – rhaid aros o leia dau fis cyn y byddan nhw’n barod, a throi neu ysgwyd y botel bob hyn a hyn. Dyma sut oedden nhw’n edrych ar ôl ugain munud:

Ond erbyn hyn, maen nhw’n biws iawn, iawn. Wel, coch tywyll ta, ac ogla da hefyd. Cyfaddefiad: mi wnaethon ni anghofio pigo’r eirin efo’r botel gynta hefyd a gorfod tywallt y cwbl allan a dechra eto. Wps. Beryg mai yfed gormod o gin llynedd fuon ni yn y broses. Cafwyd hwyl garw beth bynnag, a dyma sut o’n i’n edrych yn nes mlaen y noson honno …