Wedi'i ffeilio o dan: Heb Gategori | Tagiau: Abertawe, adain Avion, ailgylchu, Bwlch yr Oerddrws, bywlys, celf cymdeithasol, Cregennan, gwartheg Highland, Mark Rees, national Theatre Wales, penbwl, rhandir, rhandiroedd, sedum, sied eco, vetch
Tydi’r tywydd ma’n hyfryd? Ond dwi wedi cael llond bol o ddyfrio’n barod. Mi fuon ni’n ailwneud to’r sied eco ( mwy am hynny yn y blog nesa) felly mae angen cadw’r planhigion yn fyw does! Cofiwch chi, geith y gweiriach a’r coed sydd wedi blaguro a ffynnu yno sychu’n grimp ( nes i drio tynnu’r rhan fwya) ond dwi’n benderfynol o achub y bywlys (sedum). Ia, dwi’n gwybod nad oes angen llawer o ddwr ar rheiny ond maen nhw angen peth ar ôl cael eu styrbio a’u codi does?
Ond mae’r ardd yn edrych yn wych ar hyn o bryd – a myn coblyn, weles i benbwl yn y pwll! Ia, un. Sydd ddim wedi troi’n llyffant – does gynno fo’m coesau hyd yn oed. Methu dallt pam fod hwnnw wedi goroesi’n well na’r rhai oedd yn ‘normal’ ond dyna ni. Peth rhyfedd ydi natur.
Os ydach chi’n gwylio BYYA, mi fyddwch chi eisoes wedi gweld yr eitem am y Vetch, ond gan mod i wedi bod yn brysur yn tynnu lluniau yno, dwi’n mynd i’w rhoi ar y blog a dyna fo!
Do, mi gafodd cae pêl-droed y Vetch ei enwi ar ôl math o bys o’r enw ‘vetch’ a rwan, wedi i’r lle gael ei ddymchwel a’i adael am saith mlynedd i droi’n dir diffaith, llawn mieri, mae ‘na bys yn tyfu yno eto. A ffa. A thatws. A pak choi. Bob dim a deud y gwir.
Mae’n llawn rhandiroedd bychain sy’n cael eu cynnal a’u mwynhau gan bobl sy’n byw yng nghyffiniau’r Vetch. Ond prosiect celf ydi o, fel rhan o gynllun mwy ‘Adain Avion’, sydd yn ei dro yn ran o gynllun Olympiad diwylliannol Cymru. Mark Rees ydi cyfarwyddwr prosiect Adain Avion, ac ar ôl sgwrsio efo fo am sbel nes i sylweddoli ble ro’n i wedi ei weld o o’r blaen: mewn siwt dynn o’r 70au ar y stryd yn y Bermo. Fo oedd yn cyfarwyddo ( ac yn actio yn) y sioe wych gan National Theatre Wales, oedd yn arwain y gynulleidfa o gwmpas y Bermo ac yn dod â’r trigolion i mewn i’r perfformiad. Chwip o syniad, oedd yn profi mai rhywbeth cymdeithasol ydi celf – neu o leia yn gallu bod, efo tipyn o weledigaeth.
Fo ofynnodd i’r artist Owen Griffiths feddwl am sut i greu celf cymdeithasol, cymunedol yn ardal Abertawe, a’i syniad o oedd trawsnewid y Vetch yn ardd. Ro’n i wedi cyfarfod Owen o’r blaen hefyd – fo oedd y tu ôl i’r côr fu’n canu i’r gwenyn rhyw flwyddyn neu ddwy yn ôl – cofio? A naddo, dwi’m wedi dechrau canu i fy ngwenyn i. dwi’m isio iddyn nhw heidio …
Ta waeth, ges i ddiwrnod hyfryd yn y Vetch efo’r criw i gyd, ac mae’n syniad sydd wirioneddol wedi gweithio. Mae pobl na fyddai byth wedi dod i nabod ei gilydd bellach yn ffrindiau, yn rhannu syniadau a gwybodaeth a chael hwyl efo’i gilydd. A mae yno ‘gelf’ mwy traddodiadol hefyd:
Fel dach chi’n gweld, roedd hi’n gymylog i gychwyn ond daeth yr haul allan i wenu arnon ni – a finnau’n dal i orfod aros yn fy nghôt gynnes oherwydd ‘dilyniant’ … the joys o fod yn gyflwynydd teledu!
Dyma un o’r garddwyr mwya profiadol. Gerwyn, os cofia i’n iawn. Dyn oedd yn arfer dod i wylio’r elyrch yn chwarae yno, sydd rwan â phatsh bron yn union ar ble roedd y stand y byddai o’n mynd iddo’n gyson. Dyn hyfryd, roddodd radish a dail betys i mi fynd adre efo fi – diolch Gerwyn – blasus tu hwnt!
Roedd y lle’n llawn o syniadau gwych am sut i ailgylchu – drychwch – bol peiriant golchi ydi’r ‘brazier’ yma!
Ac mae gynnyn nhw bopdy ar gyfer gneud pizzas ac ati sy’n werth ei weld:
Ond roedd trio mynd i mewn ac allan o’r lle yn broblem – doedden ni jest methu trin y goriad a’r clo a dyma Huw ein dyn sain yn brwydro – am hir!
Ond gawson ni fynd am ein cinio yn y diwedd – a chwip o ginio rhesymol tu hwnt yn un o gaffis Eidalaidd canol y dre. Lle da ydi Abertawe. A doedd na’m swn o Wind St yn y gwetsy Premier yn Salubrious Place tro ma … roedd hi’n erchyll yno tro dwytha! Bosib eu bod nhw wedi gneud rhywbeth i’r ffenestri? Neu jest noson dawelach.
Mae’r gerddi yn y Vetch yn werth eu gweld, yn werth eu cadw, ac yn werth eu defnyddio fel patrwm ar gyfer ardaloedd eraill … gawn ni weld.
Cwpwl o luniau eraill, cwbl wahanol rwan, i ddangos i chi pa mor dlws ydi’r ardal dwi’n byw ynddi:
Ac un o wartheg Highland fy mrawd, ar Fwlch yr Oerddrws – del ydi hi de!
Wedi'i ffeilio o dan: Heb Gategori | Tagiau: Coedpoeth, Gardd fotanegol genedlaethol Cymru, Judith Stroud, Llanarthne, Meddygon Myddfai, mynach, Pol Wong, Shaolin, Zen
Ia, mynach ydi hwnna, yn gwneud math o kung fu (Shaolin), a hynny yng ngardd fotaneg cenedlaethol Cymru, sydd i lawr yn y de, nid nepell oLanarthne. Do’n i rioed wedi bod hyno o’r blaen, a welais i’m llawr o’r lle chwaith!
1. Roedd hi’n tresio bwrw.
2. Roedden ni’n rhy brysur yn ffilmio’r eitem, sef trio dallt sut fath o ardd ydi gardd Zen. Mae ‘na un yno, a dyma hi:
Gewch chi weld mwy ohoni pan fydd yr eitem ar y teledu ( dim clem pryd). Mi ddaeth yr ardd i Lanarthne nôl yn 2001 o sioe flodau Chelsea, ar ôl ennill gwobr yn, a dydi hi’m yn fawr iawn a bod yn onest. Dwi’m yn siwr pa mor fawr ydi rhai ‘zen’ go iawn, ond y syniad ydi eu bod nhw’n lefydd i synfyfyrio, lle i enaid gael llonydd; mae’n le i ddod yn un efo natur, ac i chi gael dod o hyd i chi eich hun yno. Felly does na’m ffys na ffrils, does na ddim dwr na chimes na swn adar yn canu na swn gwynt yn y coed – dydi’r goeden sy’n y llun ddim yn ‘zen’ iawn felly!
Mae’r pethau sydd i fod yno i gyd â symbolaeth, e.e. y graean wedi cribo = dwr neu gymylau, cerrig = mynyddoedd neu ynysyoedd.
Pol Wong, mynach Shaolin o Goedpoeth, Wrecsam sy’n arbenigwr mewn athroniaeth zen ydi hwn, boi difyr tu hwnt, a fo oedd yn gorfod gneud ei kung fu yn y glaw, y creadur! Mae ei wisg o’n hyfryd tydi?
Ac mae ei wylio yn mynd drwy’r symudiadau yn brofiad rhyfedd – hypnotig rhywsut. Mae kung fu Shaolin yn wahanol iawn i’r kung fu dwi wedi ei weld ar y ffilmiau, mae’n debyg i Tai Chi ond – yn wahanol! A Pol ydi’r mynach shaolin cyntaf go iawn y tu allan i China ( stori hir ond ddifyr). Ei dad o sy’n dod o China a’i fam o Wrecsam, ond roedd ei dad wedi dysgu’r hen ddull Shaolin yn ei bentref nôl yn China a’i ddysgu wedyn i’w fab. Wedyn mi fu Pol yn byw efo mynachod Shaolin yn China am sbel.
Erbyn hyn, mae o’n athro kung fu yn Wrecsam – ac yn rhoi gwersi uniaith Gymraeg! Mae ei stori yn haeddu rhaglen gyfan iddo’i hun a deud y gwir. Efallai y caiff rhywun gomisiwn i fynd yn ôl i’r deml Shaolin efo fo cyn bo hir – cyn i’r Llwyodraeth newid y lle’n llwyr – ac os wnawn nhw roi caniatad i ffilmio yno wrth gwrs. Ond mi fysa’n werth trio!
Ges i gyfle i weld ambell beth bach arall yn y gerddi, fel yr arddangosfa gan Judith Stroud o luniau yn ymwneud â Meddygon Myddfai:
Difyr tu hwnt – a jest y peth os ydi hi’n glawio! Hefyd, roedd na ddarnau o gelf hyfryd wrth ymyl y siop:
Sut i ddod â bywyd newydd i hen lestri wedi torri! Mae gen i lwythi acw erbyn meddwl …
Ac yn ddiweddarach, yn Abertawe, nes i ddotio at y gwely blodau yma:
O na fedrwn i blannu efo’r fath weledigaeth o ran lliw …
Gyda llaw, dyma fy ngor-nith a fy ngor- nai Cadi a Caio efo’u mam a’u chwech nain – ydi hyn yn record?! Sgen rywun arall chwech nain yn dal yn fyw?!
Wedi'i ffeilio o dan: Heb Gategori | Tagiau: Beryl, braf, carthffosiaeth, corn simdde, da iawn, fforch, hen dai, larfa chwilen blymio fawr, llanast, lori garthion, mynach Shaolin, vetch
Llwyddodd Beryl i godi £600 at elusennau drwy wahodd y cyhoedd i’w gardd! Da iawn Beryl. Dwi’n siwr bod y goeden blannais i wedi bod yn help mawr …
Ond fydd fy ngardd i ddim yn barod i’w dangos i neb am sbel … sbiwch llanast:
Gadewch i mi egluro…
Roedd Mam yn gwaredu pan ro’n i’n sôn am brynu’r ty yma.
“Pam na wnei di brynu byngalo bach neis, syml? Does ’na’m byd ond trafferth i’w gael efo hen dai.”
Byngalo?! Ddim dros fy nghrogi. Dwi’n hoffi hen dai, tai â hanes a chymeriad yn perthyn iddyn nhw. Ac mi arwyddais y siec. Ond roedd Mam yn iawn wrth gwrs (tydyn nhw wastad?); dwi wedi gorfod arwyddo sawl siec arall ers hynny.
Y corn simdde roddodd y cur pen cynta i mi. Ro’n i’n teipio’n hapus braf un noson wlyb a stormus pan ddisgynodd llun go fawr oddi ar y wal, ynghyd â hanner y plastar. Roedd y corn yn gollwng a’r dwr wedi bod yn diferu i lawr cefn y wal ers dyddiau. Ac os ydach chi wedi gweld fy nghorn simdde i, mae o’n un go anarferol, yn anferth. 
Bu’n rhaid ei dynnu i lawr fesul carreg a’i ail osod i gyd. Mi gostiodd hynna geiniog a dimau i mi.
Wedyn roedd angen gwres canolog yndoedd, a chegin gall. A ffenestri. Aw. Wedyn mae’r system dwr wedi bod yn boen. Dwr ffos oedd yn dod drwy’r tapiau i ddechrau; dwr ffos ydi o hyd yn y bôn ond fod y darn hwnnw o’r ffos wedi ei ffensio i ffwrdd ac mae gen i beipen yn mynd am oes nes cyrraedd hymdingar o danc mawr plastig, modern ( erchyllbeth o friciau hynafol oedd gen i cyn hynny, oedd angen ei garthu dragwyddol). Dydi’r un newydd ddim wedi bod yn gweithio’n rhy dda chwaith.
A rwan? Y system garthffosiaeth sydd wedi mynd ar streic. Tanc o hen frics ydi hwnnw hefyd, i lawr yng ngwaelod yr ardd efo llechen go drom drosto. Ro’n i wedi sylwi ychydig fisoedd yn ôl bod angen ei wagu, felly daeth y lori garthion draw ( siec arall) a dyna ni am sbel eto, meddwn i. Ond nefi wen, rai wythnosau’n ôl dyma sylwi ei bod hi’n wlyb domen o gwmpas y llechen eto. Be goblyn? Dwi’m yn defnyddio cymaint â hynna o ddwr (dwi’n ofalus iawn gan nad oes sicrwydd bod gen i ddigon o ddwr yn y lle cynta!), a dwi’n prynu sebon golchi ‘non-biological’ a stwff ‘eco’ i llnau’r ty bach ayyb, gan nad ydi’r hen danciau yn gweithio os dach chi’n lladd y bacteria i gyd. Felly mae o i fod i ddiflannu’n daclus, nid gor-lifo dros fy riwbob i. Er, mae hwnnw’n tyfu’n dda iawn erbyn sylwi … peidiwch a phoeni, wnai’m cynnig fy nharten riwbob i neb ond fi fy hun.
Daeth yr adeiladwr draw a phenderfynwyd bod yr hen system wedi nogio a bod angen tyllu a gwneud un newydd. Ar hyd gwaelod yr ardd. Lle mae – cywiriad – roedd – gen i lawer iawn o flodau del iawn. O, na … iawn, mi ddechreuais i godi chydig o flodau i’w hachub ac i’w rhoi i Mam ac ati, ond wedyn aeth bywyd yn brysur ( rhwng molchi a golchi a mynd i’r ty bach yn ein maes carafannau) ac mi wnes i anghofio.
Ges i ffit pan gyrhaeddodd y lori a’r digar bach. 
Fues i’n palu a thyrchu fy Nagrau Solomon, fy mheli mawr glas ( byth yn cofio’r enw), fy mhabi coch, fy rhosod mynydd ac ati 
ac ati nes i nghefn i sgrechian a’r fforch falu ( un newydd sbon! Ac ydw i’n gallu dod o hyd i’r garanti? Nacdw siwr). 
Felly nes i benderfynu y byddai pob dim arall yn ddigon tyff i dyfu’n ôl. Ryw dro.
Dridiau yn ddiweddarach, ro’n i’n gallu fflysho a molchi’n hapus, ond roedd gwaelod yr ardd yn edrych braidd yn … wel, yn frown. 
Mae nghefn i’n sgrechian eto ar ôl bod yn gosod fy ychydig blanhigion yn ôl yn eu lle ( a chwarae tyg-o-war efo gwreiddiau a cherrig) a thaenu hadau gwair ar y darn sydd i fod yn lawnt denau, a dwi’n falch iawn o unrhyw smotyn o law. Fy ngardd druan. Iawn, mae’n gwella’n ara bach, a dwi’n gobeithio gallu dangos llun i godi gwên ymhen rhyw fis. A flwyddyn nesa, mi ddylai fod yn werth ei weld eto. Falle.
Roedd Mam yn iawn doedd?
Gyda llaw, dyma lun gymrais i o’r bali larfa Chwilen blymio fawr efo penbwl yn ei gyrn. 
Rhai o’r we ddefnyddiais i’r tro dwytha – all my own work rwan, mêt. Cliciwch ar y llun i’w wneud yn fwy.
Yn y blog nesa gewch chi fy hanes yn y de wythnos dwytha – yn gwneud kung fu efo mynach Shaolin ac yn joio mas draw ar y Vetch efo llwyth o veg …
Wedi'i ffeilio o dan: Heb Gategori | Tagiau: Abergynolwyn, azaleas, Beryl, Bontddu, Gwennan, NGS, Sioe Rhydymain, Sioned Byw yn yr Ardd, Tanybryn
Ges i ddiwrnod hyfryd yng ngardd ‘Anti’ ( dim perthynas) Beryl ddoe. Mi fydd ei gardd ar agor i’r cyhoedd drwy gynllun yr NGS ddydd Sul:
Ac er fod y rhan fwya o’r magnolias wedi darfod, mae’r azaleas yn sicr yn werth eu gweld – a chymaint o bethau eraill hefyd. Mwy o luniau i chi:
A llechi o Fryncrug a Chorris – ardal ei theulu:
A llwythi o bethau bach od a difyr mae’n eu cael yn anrhegion gan wyrion a ffrindiau:
A phethau mae’n eu prynu ei hun:
Mae hi a’i ffrindiau yn cyfadde eu bod yn gwario ffortiwn mewn canolfannau garddio!
A sbiwch, difyr, wyddwn i rioed o’r blaen bod gan y ‘Bleeding heart’ ddau enw arall. Dyma i chi’r blodyn siap calon wedi agor chydig i neud ‘trowsus Dutchman’:
A dyma’r ‘Ddynes mewn bath’:
Tydi o’n wych?! Ond dwi’n ei weld o’n debyg i ‘alien’ o’r gofod hefyd, fy hun.
Ges i ddarn o blanhigyn ro’n i’n ei ffansio ganddi – ac wedi ei blannu wrth y ffrwd neithiwr. Dyma lun ohono fo:
ond dwi’m yn cofio’r enw – rwbath yn dechre efo ‘r’ – swnio’n debyg i rouge-rywbeth? Rhywun yn gallu fy helpu?
Ond mae Beryl ( cyn athrawes gynradd Dolgellau) yn gallu troi ei llaw at fwy na blodau. Welwch chi mo’r rhain ar y rhaglen, ond falle y cewch chi weld peth o’i gwaith llaw os ewch chi draw ddydd Sul ( hi sy’n y gardigan las gyda llaw):
Mae na oriau o waith yn mynd mewn i’r pethau ma – gwaith cywrain, bobol bach. Roedd Gwennan, ein cyfarwyddwraig, sydd wedi mopio efo’r Nadolig o hyd, jest a drysu isio eu prynu! Yn enwedig y St Nicholas/Sion Corn na …
Dim rhyfedd bod Beryl yn ennill o hyd yn yr adran gwaith llaw yn Sioe Rhydymain. Mae’n haeddu clod am fod yn hostess heb ei hail hefyd – gawson ni ginio a phwdin a chacenni lu ganddi! Dydi hynna’m yn digwydd i ni’n aml … pobl Abergynolwyn de – hen bobl iawn. Diolch Beryl! Pob lwc ddydd Sul a gobeithio y daw pobl yn eu cannoedd.
A sôn am Sioe Rhydymain ( Awst 27) – dwi newydd lwyddo i berswadio Sioned BYYA i feirniadu’r blodau! Ieeee! Dim ond isio rhywun i wneud y llysiau rwan – a nacdw, dwi ddim yn mynd i ofyn i Russell – dydi o’m yn gyrru a dwi’m yn pasa mynd i’w nôl o!
Wedi'i ffeilio o dan: Heb Gategori | Tagiau: European eagle owl, gardd mewn berfa, Gwir Flas, RHS, Sioe flodau Caerdydd, tebot pinc, tylluan, tylwyth teg
Ia, gardd ydi hon a blodau, wel, planhigion, ydi’r rheina. Trên yn mynd o ardd reit wyllt, naturiol a gwledig i un ddinesig, daclus ar ochr arall y wal. Un o naw gardd ‘arddangos’ yng Nghaerdydd dros y penwythnos. Do, mi fuon ni’n ffilmio yno eto eleni, ac mi gewch chi weld y rhaglen nos Fercher am 8.25.
Gawson ni dywydd rhyfeddol, o haul braf i law i genllysg. Falch iawn mod i wedi gwisgo fest thermal … rhywbeth dwi wedi ei ddysgu yn ystod fy mlynyddoedd o gyflwyno mewn gerddi – handi ydi fest thermal. Mae hi’n gallu bod yn joban gythgiam o oer.
A dyma chydig o erddi eraill, neu ddarnau ohonyn nhw:
A gerddi mewn berfa neu whilber, y gystadleuaeth ar gyfer ysgolion cynradd ac arbennig lleol:
Mabolgampau oedd y thema eleni, a dyma i chi fy ffefryn i:
Dim clem pwy enillodd. Roedden nhw’n cyhoeddi enw’r enillydd ar y dydd Sul ond does na’m byd ar wefan yr RHS hyd yma – nid tra dwi’n sgwennu hwn o leia.
Mi fues i’n gwario’n wirion ar bethau gwirion eto, fel y tebot pinc yma:
A drysau tylwyth teg, un ar gyfer yr ardd ac un ar gyfer skirting board …
Dwi newydd osod yr un ‘tu allan’ wrth fonyn y goeden fwya sy gen i yn yr ardd. Gewch chi lun ohono fo ryw ben, pan fydd o wedi ‘setlo i mewn’ fel petae. Rhywbeth yn deud wrthai y bydd Cadi Fflur ( merch fy nith) wedi gwirioni.
Ond wnes i ddim prynu’r potyn yma: 
£851 am botyn i ddal blodau?! Mae gan rai bobol fwy o bres na sens, does. Cliché, ond mae’n wir.
Roedd na bobl yn gneud bob math o bethau efo pypedau ac ati:
Roedd Russell wedi gwirioni efo dwy hen “ddynes” yn mynd o gwmpas mewn certiau swnllyd. Do’n i ddim, felly does gen i’m llun, sori. Roedden nhw’n deud arnai, yn enwedig ar ôl y trydydd tro.
A tybed wnewch chi nabod y ferch fach yma efo’i phen mewn gwrych?
Go brin. Ond cliw i chi – mae’n perthyn i un o’n cyflwynwyr ni.
Doedd gen i fawr i’w wneud drwy’r bore, dim ond chwilio am rywle cynnes i eistedd. Wrth y Stondin Gwir Flas ro’n i pan ddaeth hi’n law go iawn -
A sbiwch pwy sydd heb ambarel – ia, un o ddynion tywydd S4C … Ges i flasu kale ganddyn nhw gyda llaw – neis iawn, efo garlleg a tsili ac ati. Ond ro’n i’n bwyta hufen ia blas sunsur ar y pryd, felly roedd o’n gyfuniad braidd yn od.
Yn y pnawn ro’n i wrthi, a dyna pryd ges i’r wefr ryfedda o ddal tylluan fawr ar fy llaw – European Eagle Owl o’r enw Houdini. Rhyfeddol o ysgafn.
Nid fy mraich i ydi honna, llun ges i oddi ar y we ydi hwnna; ro’n i wedi cynhyrfu gormod i gofio gofyn i rywun gymryd llun. Ond un felna oedd Houdini. A dwi newydd weld y geiriau ‘the largest and most ferocious owl in the world’ ar y we … nefi. Ond roedd o’n ddigon clen. Hoffi tylluanod erioed.
Ond dwi’n hoffi Del yn fwy, a sbiwch llun da ohonan ni’n dwy!
Dyn o’r enw John Briggs gymrodd hwnna, ar gyfer rhyw gynllun newydd efo’r IWA. Dwi wedi sgwennu traethawd iddyn nhw. Gewch chi’r hanes ryw ben mae’n siwr. Ond dwi’n ffansio hwnna ar gyfer clawr yr hunangofiant … gawn ni weld!
Ta waeth, diwrnod da yng Nghaerdydd, fe ddylai fod yn chwip o raglen. Ond roedd y daith adre yn yr un car â Russell yn hunllef. Tydi o’m wedi arfer efo bwyd sbeisi, a dyna be gafodd o i swper nos Wener … Jen ( ei wraig) – ti’n haeddu medal – a gas mask!
Wedi'i ffeilio o dan: Heb Gategori | Tagiau: bwyd adar, cnau mwnci, Dolgamedd, great diving beetle, gwas y neidr, gwenyn, larvae, llygod mawr, maes carafannau, pebyll, penbyliaid, to cwch gwenyn
Mae hi’n piso bwrw yma. Roedd yr ardd angen y glaw, ond dwi wedi cael digon o fod yn wlyb rwan. Mi ddylwn i fod yn sgwennu nofel i blant uwchradd ac mi fyddech chi’n disgwyl y byddai’n haws aros o flaen y cyfrifiadur ar ddiwrnod gwlyb fel hyn, ond am ryw reswm, nid felly y mae. Dwi’n sbio drwy’r ffenest ac yn ysu i’r diferu stopio er mwyn i mi gael awyr iach rhwng paragraffau. Dwi wedi bod allan ar y beic efo Del bore ‘ma ( efo dillad glaw a welintyns) a mwynhau hynny ond mae isio mynedd mentro allan eto.
Dwi newydd symud darnau’r cwch gwenyn newydd o un sied i’r llall am fod y sied wreiddiol yn gadael glaw i mewn a gwlychu fy mhren. Ro’n i wedi eu paentio efo stwff pwrpasol, ond prin fod angen iddyn nhw foddi, bechod.
Mi wnes i lwyddo i roi’r caead at ei gilydd o leia, ar ôl cael cyfarwyddiadau ar y we ( ar ôl rhoi’r bali peth at ei gilydd yn anghywir y tro cynta) – a tharo fy mawd fwy nag unwaith.
Ond mae’r bocsys yn gorfod aros – nes bydd gen i’r amynedd i’w taclo neu nes bydd Carys Tractors yn galw!
Dwi wedi sgwennu colofn Herald arall am y ffordd mae’r gwenyn wedi effeithio ar fy mywyd i ( Daily Post Mercher yma) a dyma i chi gwpwl o luniau gymrais i o fy ngwenyn i pan oedd y tywydd yn eu siwtio’n well:
Ar fy nghoeden geirios drist ( weeping cherry?) mae’r rhain, reit o flaen y ty:
A na, dydyn nhw’n poeni dim ar Del hyd yma. Y cachgi-bwms ( bumble bees) sy’n ei styrbio hi – dod o nunlle, yn fler a swnllyd tydyn?
Ond mae na rywbeth mawr wedi bod yn fy styrbio i yn y pwll …
Sbiwch hyll a milain! Larvae y Great Diving Beetle:
Dwi wedi blogio am rhain o’r blaen, llynedd, pan wnes i eu darganfod gyntaf. Ac maen nhw wedi bod yn brysurach fyth eleni:
Mae’r holl filoedd o benbyliaid wedi mynd lawr i un neu ddau – OHERWYDD Y DIAWLIED YMA! Dwi wedi bod yn eu dal efo rhwyd a’u lladd – o leia deg y diwrnod ( heblaw heddiw). Ydw, dwi’n teimlo’n gas a chreulon am ymyrryd efo trefn natur, ond llyffantod dwi isio yn fy ngardd, nid rhain! Mae larvae gwas y neidr yno hefyd, sy’n fwy,
ac yn bwyta mwy o benbyliaid mae’n siwr, ond dwi’n hoffi gweld gwas y neidr acw, felly mae’r rheiny’n cael byw. Ond dwi wedi symud un i’r pwll yn y ffos o flaen y ty, lle nad oes penbyliaid. Geith o fwyta be bynnag licith o yn fanno.
Dwi wedi cymryd lluniau fy hun o’r larvae great diving beetle ond does gen i’m mynedd aros i’r rheiny lawr lwytho jest rwan. Gewch chi eu gweld nhw ryw dro eto.
O, a dwi’n meddwl bod gen i lygod mawr yn y wal ar waelod yr ardd eto. Mae Del yn rhedeg ar ôl rhywbeth beth bynnag, a dwi’n nabod eu hôl nhw wrth y wal bellach. Bwyd yr adar sy’n denu’r rheiny. Ond dwi’n mwynhau bwydo’r adar! Er eu bod nhw’n costio ffortiwn i mi. Unrhyw un yn gwybod ble ydi’r lle rhata i brynu bwyd adar? Dwi’n siwr bod bag o gnau mwnci yn codi yn ei bris jest cymaint â phetrol. Grrrr.
O ia, gyda llaw, mi fydd BYYA ar S4C eto yn fuan – Ebrill 18. Dwi newydd recordio’r troslais cynta am eleni.
Iawn, nôl at y nofel … cyn gwneud fy wac yn ein maes carafannau yn Nolgamedd. Dwi’n cymryd y bydd y creaduriaid oedd mewn pebyll neithiwr wedi penderfynu mynd adre, bechod …
Wedi'i ffeilio o dan: Heb Gategori | Tagiau: Carys Tractors, cwch gwenyn, Cynhadledd Gwenynwyr Cymru, Dyn y Mêl, gwenyn, gwirioni, laru, rwan, sebon, Wil Griffiths
Ie, fy nghlust i ydi honna, a do dwi wedi prynu clust-dlysau gwenyn. Do, dwi wedi gwirioni braidd. Mae gen i hefyd bot mêl efo gwenynen arni, a theclyn i roi bagiau te efo gwenynen fach ddel yn y canol. Mae’r rheiny gen i ers Dolig a deud y gwir. Mae’r clwy gwenyn wedi cydio ers tro ond mae’n waeth rwan.
Ia, Carys Tractors welwch chi yn y cefndir – es i efo hi i Lanelwedd ar gyfer Cynhadledd Gwenynwyr Cymru. Angen prynu mwy o offer ro’n i, 
Stwff ar gyfer gneud cwch arall, sy’n dod fesul tamaid fel hyn, onibai eich bod chi’n drewi o bres ac yn gallu prynu un wedi ei gwneud yn barod. Tydw i ddim, iawn? Mae’r toriadau wedi taro pawb, mêt.
Ro’ i hefyd isio gwisg arall fel mod i’n gallu mynd ag ymwelwyr i weld fy ngwenyn yn berffaith ddiogel. Rhywbeth reit ‘creepy’ am rhain, does? Ond siaced fer brynais i yn y diwedd. Mi gaiff yr ymwelydd wisgo fy siwt lilac fawr i, ac mi rydw i’n ddigon hapus efo llai o wisg bellach. A ges i fenyg am £5.
Falch bod rhywbeth yn rhad! Achos mi wariais i ffortiwn yn y diwedd, rhwng y jariau ( bach a chanolig) a brwsh bach meddal ( wedi laru aros am bluen gwydd gan Russell) a stwff i ladd Verroa ( braidd yn hwyr yn ei roi yn y cwch, ond dyna fo, mae o yna rwan). Roedd ‘na gymaint o bethau yn fy nenu …
Ond nes i lwyddo i gyfyngu fy hun i jest y sebon – heb ei ddefnyddio eto ond dwi’n edrych ymlaen i fod ag arogl mêl hyfryd arna i. Er, dwi’m yn siwr os ydi o’n syniad da i mi gael cawod cyn mynd at y gwenyn … gawn ni weld. Mi wnai arbrawf ryw dro.
Mi wariais i dros £250 yn y diwedd. Ond mi wariodd Carys lawr iawn mwy. Tydi cadw gwenyn ddim yn hobi rhad. O leia mae Carys yn cael rhywfaint yn ôl drwy werthu ei mêl, ond dwi’n bell o fedru cyrraedd y lefel hwnnw, a dwi’m yn siwr os dwisio chwaith. Hapus i roi ambell jar fel anrheg, dwi’n meddwl.
Ond y prif bleser o’r diwrnod crasboeth yn Llanelwedd ( ar wahân i fod efo’r criw:
Rhys ( wedi cael joban newydd ar ôl colli Wedi 7), Mark a Gwennan), oedd cyfarfod cymeriadau difyr sydd hefyd yn cadw gwenyn. Roedd un yn ‘embalmer’ ac mae un o’r cwmniau teledu yn ei ddilyn am 6 mis wrth ei waith – a’i bleser efo’r gwenyn. Edrych mlaen at hwnna!
Ond yr un mwya ffraeth a difyr ohonyn nhw i gyd ydi Wil Griffiths, dyn y mêl. Dyma glawr ei lyfr o:
A dwi wedi bod yn ei ddarllen byth ers hynny. Wel, am chwip o lyfr difyr! Dwi wedi chwerthin, was bach. A dysgu LLWYTH. Ac os o’n i wedi gwirioni cynt, dwi’n hurt bost rwan. A dwi’n cael mynd i ffilmio efo Wil a chyfarfod ei wenyn o cyn bo hir. Methu aros.
Mwy am fy ngwenyn tro nesa – garantîd!
Wedi'i ffeilio o dan: Heb Gategori | Tagiau: ail-gylchu, broga, Broga Plas Brog, Buck, cafn, llyffantod, llysiau, penbyliaid, ty gwydr plastig, Ysgol y Gader
Wel, rydan ni wedi dechre ffilmio eto o’r diwedd. Tywydd bendigedig heddiw, a digon o hwyl yn trio rhoi trefn ar un o fethiannau llynedd, y ty gwydr ‘chwythu i fyny’. Roedd o wedi bod yn grempog ers i mi fynd i Seland Newydd fis Hydref (coblyn o storm o wynt yn fy absenoldeb). Dacw fo yn lwmp o blastig hyll ar y chwith:
Ges i help Buck ( Geraint Jones) saer coed lleol i’w hel i’r ochr, a gesiwch be – roedd y llygod wedi dechrau gwneud nyth ynddo fo ac wedi bod yn cnoi’r darnau sbwng yn ei ‘lawr’ o. Be i’w wneud efo’r bali peth ydi’r broblem rwan.
Ydi o’r math o blastig fyddai’r lle ail-gylchu newydd yn Nolgellau yn ei dderbyn? Ond mi fyddai mynd a fo yno yn broblem – mae o’n afiach o fudur a gwlyb ac ych-a-fi. Ond mae o’n sicr yn rhy fawr i fy min gwyrdd i. Hm. Unrhyw syniadau?
Roedden ni’n ei symud o’r diwedd am mod i am ddefnyddio’r rhan yna o’r ardd ar gyfer teclyn newydd – cafn i dyfu llysiau. A dyma fo:
Mi gostiodd £99 ( allwch chi gael un mwy am £129) a diaw, doedd o’m yn rhy drafferthus i’w roi at ei gilydd. Wel, gawson ni ambell broblem, ond gewch chi weld rheiny pan gaiff yr eitem ei darlledu. Mi fuon ni’n chwerthin gryn dipyn – a chwysu.
Diben cafn fel hwn ydi i gadw’r bali llygod draw – a’r malwod! Pethau sy’n bwyta pob dim dwi’n ei blannu, drapia nhw. Ac mae’n debyg nad ydi’r carrot fly yn hedfan mor uchel â hyn … dwi’m yn siwr am hynna ond gawn ni weld pan fydd fy moron wedi tyfu. Ac os fydd o’n dal i sefyll ymhen blynyddoedd pan fydda i wedi cicio’r bwced, diawch, mae o’r maint perffaith i fy rhoi i ynddo fo. Dwi’n licio’r syniad o droi’n gompost.
Mi wnes i gymryd llun o fy mhenbyliaid hefyd – maen nhw wedi dod allan o’r grifft yn barod ac wedi dechrau ysgwyd eu cynffonau – rhywbeth sy’n gwneud i mi wirioni bob blwyddyn.
Pam? Am fod natur mor rhyfeddol am wn i. A’r ffaith bod na filoedd ar filoedd yn y pwll acw, ond y bydd na lawer iawn llai cyn bo hir, gan fod cymaint o bethau yn eu bwyta nhw, bechod. Ond mi fydda i’n edrych ar eu holau nhw hynny fedra i – dwi wrth fy modd efo penbyliaid a llyffantod. Am mod i’n edrych fel llyffant, meddai athro wrtha i ryw dro, pan ddywedon nhw pam roedden nhw wedi fy newis i i chwarae rhan y broga yn ‘Broga Plas Brog’ ( Toad of Toad Hall) yn Ysgol y Gader flynyddoedd yn ôl … Tase fy sganar ddim wedi cicio’r bwced, mi fyswn i’n dangos y llun ohona i wedi fy ngwisgo fel broga i chi. Ond gan ei fod o, fedrai ddim. Bechod.
Wedi'i ffeilio o dan: Heb Gategori | Tagiau: cadi, coed ffrwythau, rhododendrons, sudden oak death, to eco
Dyna’r ardd pnawn ‘ma – chydig o haul yn gneud gwahaniaeth tydi? Mymryn o liw o’r diwedd. Mae’r grug yn edrych yn dda, ac mae’r daffs y pen arall a’r eirlysiau yn hyfryd. Dechre meddwl am ffilmio rwan. Bu Rhian, y cynhyrchydd acw ddydd Mawrth i weld sut siap oedd ar bethe ac i drafod be fyddwn ni’n ei ffilmio eleni.
Wel, to newydd i’r bali sied eco, gobeithio! Ond mae’r rhododendrons mawr yr ochr arall i’r ty yn mynd ar fy nerfau ers blynyddoedd. Y ponticum – y rhai drwg ydyn nhw, felly mae angen cael gwared ohonyn nhw. Ac mi sylwodd Rhian ar hyn:
Rwan, mae’n bosib nad ydi hyn yn ddim byd, ond roedd o’n edrych yn debyg i’r ‘Sudden oak death’ roedd hi wedi bod yn ei archwilio ar y we … hm. Felly rydan ni am yrru’r lluniau at bobl sy’n dallt eu stwff – rhag ofn. Os mai dyna ydi o, mi fydd angen rhoi gwybod i DEFRA! Gylp. Felly nai adael i chi wybod. Ond maen nhw’n mynd beth bynnag.
Rydan ni’n gyrru’r llun hwn at Carol hefyd, i weld os fydd ganddi syniadau be fedrai neud efo’r gornel anghofiedig hon:
Fanno wnes i blannu’r tair coeden ffrwythau ges i drwy bapur Sul. Bu farw’r goeden apricots/bricyll yn syth ac mae honno wedi cael ffling. Mae na goeden geirios yn dal yn fyw ( jest abowt) yn y pen pella ond dim ffrwythau arni eto, er gwaetha addewid yr hysbys papur newydd. Roedd hwnnw’n deud y byddai gen i ffrwythau o fewn blwyddyn. Dyma’r drydedd rwan a – dim yw dim. Mae na goeden eirin wrth flaen y llun sydd â gwell graen arni – ond dim eirin. Ac o’r golwg wrth y wal, mae gen i goeden afalau ges i gan fy mrawd, roddodd domen o afalau i mi!
Ond pan symudais i yma gynta, roedd gen i wrych reit ddel wrth flaen y ty. Mi gynigiodd Geraint ( fy mrawd) ei thocio hi – a dyna’i diwedd hi. Bu farw.
Ond mae na gangen ohoni wedi atgyfodi – dyna’r dail bach gwyrdd welwch chi ar flaen y llun. Felly dwi wedi bod yn hel y stwff marw:
Tomen ohono fo, ond mae o’n wych ar gyfer cynnau tân yn y woodburner. A ddechrau’r wythnos, mi wnes i blannu chydig o daffs i roi lliw i’r lle nes daw’r goeden at ei hun yn well.
Anodd eu gweld – ond maen nhw yna – mewn tri lwmp efo blodau ar y lwmp ar y dde. Dwi am roi eirlysiau yno hefyd unwaith y bydd hi’n amser trawsblannu’r rheiny. Mi fydd hi’n ddel yma gwanwyn nesa, siawns!
Sôn am ddel …
Dyma Caio bach a Cadi efo Del. Y ddau wedi mopio efo hi – ond nid eu mam … Del yn colli ei chôt aeaf braidd – wps. A dwi wrth fy modd efo’r llun yma … roedd Caio wedi bod yn rhannu ei ryscs efo hi, felly wrth gwrs, roedd hi’n disgwyl mwy – ond doedd o’m yn rhannu tro ma!
Mi fu hi’n disgwyl fanna am oes, bechod. Dwi fod i fynd a hi i gael y snip rwan, erbyn cofio, ond dwi methu wynebu’r syniad o’i rhoi hi mewn lampshed am dair wythnos. Gneud fydd raid, mwn. Unrhyw un ag unrhyw air o gyngor?!
Wedi'i ffeilio o dan: Heb Gategori | Tagiau: beicio, cennin pedr, grug, llygod bach
Ro’n i jest isio dangos i chi pa mor brydferth ydi fy ardal i o’r byd. Ffrind o Ben Llyn ydi honna yn y pinc, ac roedd hi wedi gwirioni. Mae’r rhan yma o Feirion yn berwi efo llwybrau tawel fel yna, sy’n berffaith ar gyfer beicio. Coblyn o allt i gyrraedd fyny fan’na, cofiwch – ond mae o werth o! Ac oes, mae na ddefaid yn y caeau ond mae Del yn ufudd a ddim yn rhedeg ar eu holau – dim ond beics!
A dyma i chi un o’r coed basion ni. Fel rhywbeth allan o ffilm tydi?
Roedd na goedwig gyfan felna tan llynedd – y rhan fwya wedi eu torri rwan. Ond mae’n haws gweld y golygfeydd rwan am wn i.
A dyma i chi Del a fi a meic newydd, lyfli i!
Dwi wedi bod yn gweithio’n galed yn yr ardd hefyd – ond fysech chi byth yn deud. Dyma rai o’r blodau sydd allan:
A dyma sut oedd yr unig gennin pedr oedd ar fin blodeuo ar Chwefror yr 2il.
Ond dwi newydd fod yn sbio arno ac mae’n dal yn union yr un fath. Ond mae cennin pedr Gwanas yn eu blodau ers wythnosau! Ond mae na flodyn allan ar y camellia:
Dim ond gobeithio na fydd hi’n rhewi’n gorn eto rwan, neu mi fydd y pinc yn troi’n frown yn syth …
Mae fy saets i’n edrych yn dila iawn. Dwi wedi bod yn ei docio i drio ei achub, ond dwn i’m … gawn ni weld. Sbiwch trist ydi o ar hyn o bryd:
Oes angen tocio mwy arno tybed? Ond dwi’n dal i ddefnyddio’r dail i goginio a dwi’m isio colli’r cwbl!
Yn wahanol i llynedd, mae fy mhatsyn mawr gwyllt i o rug a’r blodau bach piws na ( methu cofio’r enw rwan) yn llawn iawn, ac nid wedi ei droi’n grempog gan lygod bach.
Beryg bod y diawlied wedi bod yn rhy brysur yn sglaffio bylbiau blodau eraill … roedd gen i fwy o gennin pedr na hyn, i fod!
Dwi wedi bod yn taenu fy nghyfrinach ( Super dug) fel peth gwirion felly siawns na welai wahaniaeth ymhen rhyw wythnos neu ddwy … croesi bysedd.
